महा आयुर्वेदीक जडीबुटी
विषये संस्कृतभाषायाम् जानकारी
१. शिलाजितः किम् अस्ति?
शिलाजितः हिमालयपर्वतेषु तथा अन्येषु गिरिषु प्राप्तः कृष्णवर्णीयः अथवा गाढभूरवर्णीयः द्रवसदृशः खनिजद्रव्यविशेषः अस्ति। आयुर्वेदे अस्य महत्त्वं बहु वर्णितम् अस्ति।
२. शुद्ध-शिलाजितस्य परिचयः (पहचान)
- वर्णः — कृष्णः अथवा गाढभूरः
- गन्धः — तीक्ष्णः भूमिसदृशः
- स्वादः — कषाय-कटु-तिक्तः
- जलसम्पर्के — शनैः विलीयते
- अग्नौ — धूमः न्यूनः भवति
अशुद्ध-शिलाजिते मृत्तिका, रसायनद्रव्याणि, अथवा कृत्रिमरङ्गाः भवन्ति।
. शिलाजितस्य लाभाः (फायदे)
- शरीरस्य बलवर्धनम्
- क्लान्तिनाशनम्
- स्मरणशक्तिवर्धनम्
- वीर्यवर्धनम्
- रोगप्रतिरोधकशक्तिवर्धनम्
- मधुमेह-नियन्त्रणे साहाय्यम्
- अस्थीनां तथा स्नायूनां बलवर्धनम्
- आयुर्वेदे रसायनरूपेण उपयोगः
. शिलाजितस्य दोषाः (नुकसान)
- अधिकसेवने ज्वरः, उष्णता, उदरपीडा वा भवितुम् अर्हति।
- अशुद्ध-शिलाजितस्य सेवनात् वृक्क-यकृतयोः हानिः सम्भवति।
- रक्तचापसमस्या, गर्भावस्था, अथवा गम्भीररोगेषु वैद्यस्य परामर्शः आवश्यकः।
- अतिसेवनं न कर्तव्यम्।
५. पौष्टिकतत्त्वानि (Nutritional Elements)
शिलाजिते निम्नलिखितानि तत्त्वानि भवन्ति—
- फुल्विक-अम्लम् (Fulvic Acid)
- लौहम्
- जिङ्क् (Zinc)
- मॅग्नीशियम्
- ताम्रम्
- पोटॅशियम्
- विविधखनिजतत्त्वानि
शिलाजित-पावडरस्य उपयोगः
शिलाजित-पावडरं सामान्यतया—
- दुग्धेन सह
- उष्णजलेन सह
- मधुना सह
सेवनीयम्।
अल्पमात्रया एव सेवनं करणीय
७. वैद्य-परामर्शः (Doctor Information)
आयुर्वेदवैद्याः वदन्ति यत् शुद्धं प्रमाणितं च शिलाजित् एव उपयोगी भवति।
यः कश्चित् दीर्घकालिकरोगी अस्ति, सः सेवनात् पूर्वं वैद्यस्य परामर्शं अवश्यं गृह्णीयात्।
८. सावधानता
- बालकानां कृते अनुकूलं न भवति।
- गर्भवतीस्त्रियः सेवनं न कुर्युः।
- विश्वसनीय-स्रोतसः एव क्रयणीयम्।
- दैनिकमर्यादा न अतिक्रामेत्।
महा आयुर्वेदीक जडीबुटी
सिताराम सावजी ऊतेकर
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें
महा आयुर्वेदीक जडीबुटी के बारे मे यह ब्लॉगिंग है